Cijene govedine naglo rastu u Kini, dok se u Sjedinjenim Američkim Državama uzgajivači stoke žale da im poslovanje postaje sve neisplativije. U Indiji proizvođači piletine smanjuju planove proizvodnje jer više ne mogu da priušte stočnu hranu.
Više od 90 odsto svjetske populacije jede meso u nekom obliku, a nadolazeća kriza mesa mogla bi da utiče na ono što ljudi kupuju na pijaci i spremaju kod kuće. U pozadini krize je lanac odluka i nesigurnosti koje potrošači rijetko primjećuju – od godina potrebnih da se stoka odgoji, preko zavisnosti proizvodnje piletine od tržišta žitarica i soje, do zemljišta, vode i vremenskih uslova neophodnih za uzgoj.
Opadaju stada stoke u Brazilu, SAD i Kini
Brazil, SAD i Kina su tri najveća svjetska proizvođača govedine, zajedno sa više od polovine ukupne svjetske proizvodnje. Prema martovskoj procjeni Ministarstva poljoprivrede SAD (USDA), Brazil ove godine ima oko 177,4 miliona grla stoke, što je pad od skoro 8 odsto u odnosu na 192,5 miliona u 2024. godini.
U SAD je broj grla na istorijski niskom nivou. USDA je 1. januara 2026. zabilježila 86,2 miliona grla stoke i teladi na farmama, dok je broj krava za priplod pao za jedan odsto na 27,6 miliona. U Kini je broj grla procijenjen na 94 miliona u januaru 2026, što je pad od 14 odsto u odnosu na 105 miliona u januaru 2024.
Proizvodnja govedine u sve tri zemlje trebalo bi da opadne i tokom 2026. godine. USDA predviđa pad proizvodnje u Brazilu od 2 odsto i pad izvoza od 5 odsto, dok bi proizvodnja u SAD mogla biti 4 odsto niža nego prošle godine. Ukupna ponuda govedine u Kini trebalo bi da bude 12 odsto niža nego 2024. godine, što je, uz manje uvozne količine, dovelo do rasta cijena u zemlji koja je najveći svjetski uvoznik i potrošač govedine.
Šta izaziva pad stada i proizvodnje mesa
Razlozi se razlikuju od zemlje do zemlje. Brazil izvozi govedinu prije svega u Kinu i Evropsku uniju, ali su obje uvele ograničenja uvoza koja su obeshrabrila brazilske proizvođače, navodi analitičar Augusto Neto iz kompanije S&P Global. Brazil se, prema USDA, trenutno nalazi u takozvanom ciklusu obnove stada, kada uzgajivači smanjuju klanje i čuvaju ženska grla radi obnavljanja stočnog fonda.
U SAD je suša pogodila 60 odsto područja za uzgoj stoke, navodi izvještaj Sampada Nandyja iz S&P Global, što je podiglo troškove stočne hrane zbog smanjenih pašnjaka. Tri velika udruženja uzgajivača iz Teksasa, Oklahome i Kanzasa ove sedmice su saopštila da racije Imigracione i carinske policije (ICE) dodatno remete već opterećeno poslovanje, s obzirom na to da industrija mesa u velikoj mjeri zavisi od radnika migranata.
Zašto viša cijena ne znači odmah i veću proizvodnju
Proizvodnja stoke ograničena je biološkim ciklusima, objašnjava profesor agrarne ekonomije na Univerzitetu Purdue Keneth Foster. Od signala tržišta do trenutka kada nova grla stignu na tržište mogu proći i po dvije godine, jer je najbrži način obnove stada čuvanje ženskih grla za priplod umjesto prodaje – upravo to sada radi Brazil.
To stvara težak ekonomski izbor za proizvođače: prodati grlo odmah po visokoj cijeni ili ga zadržati za priplod i čekati novu generaciju, uz sve troškove i rizike čekanja. Zbog toga jaka tražnja i ograničena ponuda mogu potrajati i kada su cijene već visoke. USDA očekuje da će stado u SAD početi da se obnavlja, ali postepeno – jer u ovom slučaju ograničenje nije tehnologija, zemljište ili novac, već vrijeme.
Evropa se okreće od govedine ka piletini
Evropska unija je 2025. proizvela oko 42,7 miliona tona mesa, ali se ukupna proizvodnja mesa u EU do 2035. godine projektuje da opadne za oko 3 odsto. Proizvodnja govedine trebalo bi da padne 10 odsto, a svinjetine 7 odsto, dok se proizvodnja piletine očekuje da poraste 5 odsto. Slična promjena vidljiva je i u potrošnji – potrošnja govedine i svinjetine u EU opada, dok se potrošnja piletine očekuje da poraste 9 odsto do 2035. godine.
Govedina i svinjetina zahtijevaju duže proizvodne cikluse, dok piletina može mnogo brže da odgovori na promjene tražnje jer kokoške dostižu tržišnu težinu za nekoliko sedmica, a ne godina. Prema izvještaju OECD-FAO Agricultural Outlook, piletina bi u narednoj deceniji trebalo da bude najbrže rastuća kategorija mesa u svijetu, zahvaljujući nižoj cijeni i kraćem proizvodnom ciklusu.
Kriza mesa pogodila i proizvođače piletine u Indiji
Ni proizvodnja piletine nije bez problema, pokazuje primjer Indije. U junu je veliki dio indijske industrije piletine najavio plan da smanji proizvodnju za 25 odsto, nakon što je cijena sojine sačme porasla za više od 40 odsto u samo mjesec dana.
Odluku je saopštilo Udruženje uzgajivača piletine Indije (All India Poultry Breeders’ Association), nakon što su proizvođači suočeni sa naglo višim troškovima hrane i sezonskim padom tražnje počeli i da smanjuju broj priplodnih jata. Agencija Reuters je u maju prenijela da je cijena sojine sačme u Indiji porasla 41 odsto za mjesec dana, dostigavši četvorogodišnji maksimum od 66.000 rupija (687,5 dolara) po toni. Indija je zbog toga otkazala izvozne ugovore za 25.000 tona sojine sačme i počela da uvozi soju iz afričkih zemalja.