Administracija predsjednika Donalda Trampa pokušava da uoči istek roka usmjeri više od 175 miliona dolara iz državnog fonda za ljudska prava i demokratiju (HRDF) ka nizu granova koji podržavaju desničarske i konzervativne organizacije širom svijeta.
Među odobrenim sredstvima je i grant od 40 miliona dolara namijenjen antikomunističkom fondu, podrška grupi koja zastupa prava bijelih Afrikanera u Južnoj Africi, kampanja protiv brazilskog vrhovnog suda, kao i programi koji bi nagradili ideološke saveznike u Evropi koji „štite zapadne civilizacijske norme“.
Kritičari se fokusiraju na 43 granta u ukupnom iznosu od 176,9 miliona dolara, koji čine većinu od 205 miliona dolara koje je Kongres odobrio za cijeli fond za ljudska prava i demokratiju. Prema izvorima upoznatim sa procesom, ove grantove su lično lobirali članovi Trampove administracije, uključujući interese potpredsjednika Džej Di Vensa, koji upozorava na propadanje tradicionalnih zapadnih vrijednosti u Evropi, i Stivena Milera, koji se zalaže protiv imigracije i za podršku bijelim manjinama u zemljama poput Južne Afrike.
„Priča za mene jeste visok nivo pažnje – uključujući i onu usmjerenu iz Bijele kuće – prema ovim programima“, rekao je izvor upoznat sa razgovorima o nagradama za demokratiju, dodajući da su ovi grantovi dobili podršku na najvišim nivoima ministarstva i Bijele kuće.
Predloženi paket predstavlja značajnu promjenu u američkoj podršci disidentima, borcima za ljudska prava i organizacijama civilnog društva pod autoritarnim vlastima. Novi spisak uključuje projekte u bogatim zemljama, fokusirane na protivljenje regulaciji, Bregzit, migracije, antikomunizam, zaštitu hrišćana i suprotstavljanje takozvanoj „rodnoj ideologiji“.
Senatorka Džin Šahin, vodeća demokratska predstavnica u senatskom odboru za spoljne poslove, izjavila je da je Kongres novac za fond demokratije odobrio na bipartizanskoj osnovi kako bi se podržali branioci ljudskih prava i žrtve kršenja tih prava. „Predlozi Trampove administracije koristili bi novac poreskih obveznika za promociju krajnje desničarskih organizacija u već uspostavljenim demokratijama. To je trošenje resursa i podriva američke vrijednosti i odnose sa demokratskim partnerima, uključujući saveznike u Evropi“, navela je ona.
Najveći grant od 40 miliona dolara namijenjen je konzorcijumu koji predvodi fondacija Victims of Communism Memorial Foundation (VOC), antikomunistička neprofitna organizacija koja je ranije dobijala mnogo manje grantove. Dokument državnog sekretarijata za provjeru pokazuje da je fondacija u posljednjih pet godina imala ugovore vrijedne 96.997 dolara, sve u fiskalnoj 2022. godini. Kao „viši rukovodilac“ fondacije naveden je Endru Bremberg, bivši savjetnik za domaću politiku u Trampovoj Bijeloj kući i bivši ambasador SAD pri Ujedinjenim nacijama u Evropi.
Agencija ProPublica je u julu prenijela da je Samjuel Samson, 27-godišnji zamjenik pomoćnika državnog sekretara koji nadgleda nove grantove, povezan sa visokim članovima VOC-a preko studija na koledžu Hillsdale. Samson je Ameriku i Evropu opisao kao partnere u zajedničkoj civilizacijskoj borbi, a prošlog decembra je obišao Austriju, Češku, Mađarsku i Slovačku – zemlje koje bi mogle dobiti grant od 2 miliona dolara za suzbijanje migracija koje navodno koriste Rusija i Bjelorusija kao oružje.
Državni sekretarijat nije komentarisao pojedinačne grantove, ali je naveo da su programi još u fazi „aktivnog razmatranja“ i da će svi proći „standardan i rigorozan proces provjere“.
Prema zakonu koji reguliše fond, sredstva moraju biti dodijeljena do 30. septembra, kraja fiskalne godine, kada neiskorišćena sredstva obično propadaju. Senatorka Šahin je stavila djelimičnu blokadu na dodjelu sredstava pojedinim spornim korisnicima, što je dovelo do sukoba sa državnim sekretarijatom neposredno pred istek roka.
Jedan od grantova od 1 milion dolara, nazvan „Suzbijanje pravnog rata i cenzure u Brazilu“, finansirao bi grupe civilnog društva koje se suprotstavljaju onome što opisuju kao prekoračenje ovlašćenja i cenzuru brazilskog vrhovnog suda. Trampova administracija je prošle godine sankcionisala sudiju Aleksandra de Moraisa nakon lobiranja Eduarda Bolsonara, sina bivšeg predsjednika Brazila.