Naučni rad o Trgovskoj gori, na kojoj je planirano odlagalište nuklearnog otpada, objavljen je u međunarodnom naučnom časopisu „Sustainability“. Istraživanje je objavio Univerzitet u Banjaluci.
Rad nosi naslov „Ekološka nepravda u sporu oko lokacije prekograničnog radioaktivnog otpada: implikacije po društvenu održivost u pograničnim zajednicama BiH“ i u centar analize stavlja stanovnike zajednica koje se nalaze izvan države u kojoj se formalno donose odluke o planiranom objektu.
Sa tvrdnjom da nije pravedno planirati skladište radioaktivnog otpada u blizini granice sa BiH saglasilo se 82,3 odsto ispitanika. Formalno pravo stanovnika pograničnih lokalnih zajednica u BiH da učestvuju u odlučivanju podržava 83,9 odsto ispitanika, a isti procenat smatra da njihovi stavovi treba da budu uzeti u obzir bez obzira na granicu.
Istovremeno, 80,2 odsto ocjenjuje proces izbora lokacije kao netransparentan i isključujući za potencijalno pogođene zajednice. Riječ je o jednom od prvih sistematskih empirijskih istraživanja usmjerenih na percepcije stanovništva lokalnih zajednica koje se smatraju potencijalno pogođenim planiranim dugoročnim skladištem niskog i srednje radioaktivnog otpada.
Ko su autori istraživanja o Trgovskoj gori
Autori rada su Velibor Lalić sa Fakulteta bezbjednosnih nauka Univerziteta u Banjaluci, Armin Kržalić sa Fakulteta za kriminalistiku, kriminologiju i sigurnosne studije Univerziteta u Sarajevu, Vladimir M. Cvetković sa Fakulteta bezbednosti Univerziteta u Beogradu i Tehničkog univerziteta u Leobenu, Milan Lipovac sa Fakulteta bezbednosti Univerziteta u Beogradu i Mario Crnković iz organizacije „Green team“ iz Novog Grada.
Posebnost rada ogleda se u istraživanju dimenzije slučaja Trgovske gore, koja je do sada bila nedovoljno zastupljena u naučnoj literaturi. Na Trgovskoj gori planirano je da se pravi nuklearno skladište na lokaciji Čerkezovac u Hrvatskoj, u neposrednoj blizini rijeke Une, prirodne granice Hrvatske i Republike Srpske, odnosno BiH.
Zašto se govori o ekološkoj nepravdi
Autori su istraživanje zasnovali na raspodjeli potencijalnih rizika i koristi, učešću i mogućnosti utjecaja na odlučivanje, te institucionalnom uvažavanju interesa i položaja potencijalno pogođenih zajednica. Rezultati pokazuju jasno izražene percepcije nepravde u sve tri analizirane dimenzije ekološke pravde.
Specifičnost slučaja ogleda se u tome što se formalna nadležnost za donošenje odluka nalazi u jednoj državi, dok se dio geografski bliskih zajednica koje mogu biti pogođene nalazi u drugoj, izvan njenog administrativnog sistema. Upravo tu perspektivu autori izdvajaju kao jedan od ključnih teorijskih doprinosa istraživanja.
Na osnovu dobijenih rezultata, autori ukazuju na značaj transparentnog prekograničnog učešća, dostupnosti kriterijuma za izbor lokacije, nezavisne naučne provjere, kontinuiranog praćenja stanja životne sredine i zdravlja, te smislenog uključivanja potencijalno pogođenih lokalnih zajednica i organizacija civilnog društva.