Premijeri osam njemačkih saveznih pokrajina, svi članovi Hrišćansko-demokratske unije (CDU), stali su u odbranu kancelara Fridriha Merca u trenutku kada spekulacije o njegovoj političkoj budućnosti postaju sve glasnije.
U zajedničkom pismu poručili su da se poverenje u stranku gradi „slušanjem i političkim dijelovanjem, a ne raspravama o kadrovskim pitanjima“.
Merc, koji je na funkciji kancelara tek 16 mjeseci, suočava se sa lošim rejtingom podrške, dok krajnje desničarska, antiimigrantska Alternativa za Njemačku (AfD) bilježi nagli uspon. To je otvorilo pitanje da li je on postao teret za izborne rezultate CDU-a.
Kancelar je najavio da ostaje na funkciji, ali izbori u dvije pokrajine zakazani za nedjelju smatraju se ključnim testom njegovog liderstva.
Priče o takozvanom „Kanclertauš-u“, odnosno „smjeni kancelara“, kruže mjesecima, a pojačale su se nakon što je CDU na izborima u Saksoniji-Anhalt početkom septembra ubjedljivo izgubio od AfD-a.
AfD je tada osvojio 43,8 odsto glasova, dok je CDU pao na 17,2 odsto. To je prvi put od Drugog svjetskog rata da je krajnje desničarska stranka bila blizu preuzimanja vlasti u nekoj njemačkoj pokrajini – AfD-u su nedostajala samo tri mandata do apsolutne većine, iako veće stranke odbijaju koaliciju sa njim.
Merc je nakon poraza oštro reagovao, nazvavši AfD „destruktivnom silom“ čija migraciona politika, kako je rijekao, predstavlja „etničko čišćenje“ kvalifikovane radne snage. Stranka je na to odgovorila najavom tužbe za klevetu protiv kancelara, tvrdeći da su njegove izjave „neosnovane“ i „odvratne“.
Mercov oštar komunikacijski stil i lična nepopularnost – prema nedavnoj anketi Bild-a, samo 14 odsto građana smatra da je on prava osoba za tu funkciju – doveli su u pitanje njegovu održivost kao lidera Njemačke i CDU-a.
Uprkos tome, premijeri osam pokrajina – Šlezvig-Holštajna, Saksonije, Hesena, Rajne-Palatinata, Saksonije-Anhalt, Tiringije, Berlina i Sjeverne Rajne-Vestfalije – poručili su da „sada više nego ikad, njemačkom političkom pejzažu treba stabilnost“ i da zemlji treba „stabilna i efikasna savezna vlada sa sopstvenom većinom u Bundestagu“.
Podršku Mercu ranije je dao i Markus Zeder, premijer Bavarske i lider CSU-a, sestrinske stranke CDU-a.
Nezvanični izvor iz CDU-a rijekao je agenciji Rojters da će se zvaničnici stranke sastati u nedjelju kako bi uskladili odgovor na rezultate izbora u Berlinu i Meklenburgu-Zapadnoj Pomeranija, gdje se AfD-u predviđa dalji rast, a CDU-u dalji pad podrške.
U Berlinu je, za razliku od Saksonije-Anhalt, trka znatno izjednačenija – CDU i Ljevica (Die Linke) bore se za prvo mjesto, dok su AfD i Zeleni tik iza njih, prema anketama. U Meklenburgu-Zapadnoj Pomeraniji ankete pokazuju da je AfD ispred centrolijeve SPD, ali vjerovatno daleko od apsolutne većine.
Najgori scenario za Merca bio bi da CDU izgubi vlast u Berlinu, a u Meklenburgu-Zapadnoj Pomeraniji ne osvoji dovoljno glasova ni da uđe u parlament.
Za razliku od Velike Britanije, Njemačka nema praksu smjenjivanja lidera usred mandata, iako bi Merc teorijski mogao biti izložen pritisku da podnese ostavku ili se suoči sa glasanjem o nepovjerenju – mada mnogi takav ishod smatraju malo vjerovatnim.
Niko iz CDU-a još nije javno najavio namjeru da izazove Merca, ali spekulacije o njegovoj budućnosti već su izbacile na površinu nekoliko imena mogućih nasljednika, uključujući Zedera, premijera Sjeverne Rajne-Vestfalije Hendrika Vista i njemačkog ministra unutrašnjih poslova Aleksandra Dobrinta.
Merc je, i prije nego što je zvanično postao kancelar, uspio da okupi podršku za ogroman odbrambeno-infrastrukturni fond vrijedan 500 milijardi evra, a njegov direktan stil i fokus na evropsku bezbjednost donijeli su mu pohvale na svjetskoj sceni.
Ipak, trebalo mu je tri pokušaja da postane lider CDU-a, a potom je izgubio i prvi krug glasanja za kancelara, iako je tehnički imao dovoljno glasova zahvaljujući koalicionom sporazumu sa SPD-om – što se prvi put dogodilo u poslijeratnoj Njemačkoj. To pokazuje da Merc ima istoriju teškog pridobijanja podrške čak i unutar sopstvenih redova, ali i da se malo vjerovatno lako odriče funkcije koju je dugo priželjkivao.